Loading...

पीसीओडीची भानगड

पीसीओडी हा शब्द हल्ली फार कानावर पडतो. या आजाराचे कारण नेमके माहीत नाही तेव्हा उपचारही नेमके ठरलेले नाहीत.

Divya Marathi Aug 28, 2018, 00:40 IST

पीसीओडी हा शब्द हल्ली फार कानावर पडतो. या आजाराचे कारण नेमके माहीत नाही तेव्हा उपचारही नेमके ठरलेले नाहीत. त्या त्या डॉक्टरचा कस पाहाणारा हा आजार आहे. यावर औषधे आहेत, परंतु ती सातत्याने घेत राहावी लागतात, हे लक्षात ठेवावे.

 

पी सीओडी (PCOD) म्हणजे पॉलीसिस्टिक ओव्हेरियन डिसीज. शब्दशः अर्थ, स्त्रीबीजग्रंथीत अर्धविकसित बीजेच बीजे दिसणे. संप्रेरकातील घोटाळ्यामुळे उद्भवणारा हा एक आजार आहे. यात स्त्रियांच्या शरीरात पुरुषरसांचे (Androgens)  प्रमाण वाढते. परिणामी स्त्रीबीजनिर्मिती दर महिन्याला होण्याऐवजी अधूनमधून व्हायला लागते. सोनोग्राफीत स्त्रीबीजग्रंथीत अर्धविकसित बीजांची रेलचेल दिसू लागते. 


खूप बायकांना असतो हा विकार. दर विसात एखाददुसरीला. प्रत्येकीला त्रास होतोच, असेही नाही. बरेचदा काहीसुद्धा होत नाही. पाळी नियमित येत राहाते, मुले होत राहातात आणि ओव्हरी पॉलीसिस्टिक दिसत राहातात. काही जणींत पाळी थोडी पुढे जात राहाते, वजन थोडे वाढते, थोडी मुरुमे येतात आणि अंगावर, चेहऱ्यावर लव थोडी जास्त राहाते; एवढेच. काहींना मात्र मूल राहात नाही आणि बहुतेकदा निदान होते ते मूल व्हायला उशीर होतोय म्हणून तपासण्या केल्या जातात तेव्हा.


पीसीओडीचे कारण नेमके कळलेले नाही त्यामुळे जनुकीय दोष, परिस्थिती, स्थौल्य वगैरे सराईत गुन्हेगारांवर वहीम आहे. आपल्याला एवढे ठाऊक आहे की, अशा पेशंटमध्ये मुळात पुरुषरसाचे प्रमाण वाढते. पुरुषरस वाढल्यामुळे लव वाढते. या मुलींना मुरुमेही जास्त येतात. त्यामुळेच शरीरातले इन्सुलिन निष्प्रभ ठरते, पुढे जाऊन शुगर वाढते, आपण म्हणतो, तिला डायबेटीस झाला बरे का. ते इन्सुलिन निष्प्रभ ठरल्यामुळे शरीरात अधिकाधिक इन्सुलिन निर्माण केले जाते. पण अती झाले आणि हसू आले यातला प्रकार. या अतिरिक्त इन्सुलिनमुळेच स्त्री-पुरुष संप्रेरकांचा तोल ढळतो आणि पुढचे रामायण घडते. एक प्रकारचे दुष्टचक्रच हे. पहिल्यामुळे दुसऱ्याला जोर येतो आणि दुसऱ्यामुळे पहिल्याला चेव चढतो. स्त्रीपुरुष संप्रेरकांचा तोल ढळला की, पुनरुत्पादनाची क्रिया बिघडते. बीजनिर्मिती अनियमित होऊ लागते. पाळी पुढे जाते. वजन जास्त असेल तर दिवस राहिले तरी गर्भ नीट रुजत नाही. अर्थात पीसीओडी आहे म्हणजे फक्त त्यामुळेच मुले होत नाहीयेत असे नसून अन्यही कारणे असू शकतात. तेव्हा इतर कारणे नाहीत यासाठीही तपासण्या कराव्या लागतात. पीसीओडीचे  नेमके निदान करण्यासाठी एकच चाचणी नाही. तक्रारी, शारीरिक तपासणी, सोनोग्राफी इत्यादींचा साकल्याने विचार करून रक्त तपासण्या सुचवल्या जातात. या पाळीच्या दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या दिवशी कराव्यात हे उत्तम.


कारण नेमके माहीत नाही तेव्हा उपचारही नेमके ठरलेले नाहीत. त्या त्या डॉक्टरचा कस पाहाणारा हा आजार आहे. वजन जास्त असेल तर ते उतरवणे महा महत्त्वाचे आहे. एखादे व्रत करावे तशा निष्ठेने हा वसा घ्यावा. उतू नये, मातू नये, घेतला वसा टाकू नये. वजन कमी करण्याचे फायदे अनेक. पीसीओडी तर आटोक्यात येतोच, पण पाळी नियमित होऊन दिवसही राहू शकतात. एकूणच दीर्घकालीन आरोग्यासाठी वजन नियंत्रण उपकारक ठरते. काही वेळा कितीही आटापिटा केला तरीही वजनरहित अवस्था काही प्राप्त होत नाही. अशा काही पेशंटमध्ये, पचनक्रियेदरम्यान, चरबीसाठी आत जाणारा मार्ग असतो पण बाहेर येणारा मार्गच नसतो. यांना वजन कमी करण्याच्या ऑपरेशनचा चांगला फायदा होतो. पण त्या क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा विचार घेऊनच हा निर्णय घ्यावा. शरीरात इन्सुलिन भरपूर असूनही पेशी त्याला दाद देत नाहीत हे आपण वर पहिले. पेशींच्या या कोडगेपणावर उतारा म्हणून काही औषधे आहेत, उदा. मेटफोर्मीन (Insulin Sensitising Agents). एकदा हे दुरुस्त झाले की, वाढलेल्या इन्सुलिनचे दुष्परिणामही कमी होतात. पाळी नियमित यायला, दिवस रुजायला मदत होते. दिवस राहाण्यासाठी स्त्रीबीज निर्मिती नियमित होईल अशी औषधे,  इंजेक्शने वगैरे गरजेनुसार वापरली जातात. कधी लॅपरोस्कोपी करून बीजग्रंथींवर काही शस्त्रक्रिया केली जाते, ज्याने बीजनिर्मिती सुलभ होते. काहीच उपयोगी ठरले नाही तर टेस्ट ट्यूब बेबीचा पर्याय अवश्य आणि वेळेत वापरावा. एरवी गर्भनिरोधक म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या गोळ्यांचे अनेकानेक उपयोग आहेत. पीसीओडीवरती या गोळ्या हे एक स्वस्त आणि परिणामकारक औषध आहे. याने पाळी अतिशय नियमित येते, पिशवीचे अस्तर मर्यादेत वाढते. रक्तस्राव मर्यादेत होतो. पुरुषरस कमी होतात, लव आणि मुरुमेही आटोक्यात येतात. अविवाहित किंवा इतक्यात मूल नको असलेल्या स्त्रियांसाठी ही उत्तम मात्रा आहे. 


तरुण मुलींना बऱ्याचदा पाळी अनियमित येत असते. निदान होते पीसीओडीचे. यांना आणि यांच्या आयांना पाळी अनियमित म्हटले की, भयंकर भीती वाटते. भ्यायला आमची काही हरकत नाही. पण कितीही समजावून सांगितले तरी आजाराचे स्वरूप समजावून घेण्याची त्यांची मानसिकता नसते, हे अधिक भयावह आहे. त्यांचा एकच धोशा, पाळी नियमित यायला पाहिजे असे एकदाच काय ते औषध द्या. पीसीओडी या आजारात अशी एकदाच एक गोळी नसतेच. पण या बायका अशी गोळी शोधत रहातात, शॉपिंग करत फिरत रहातात, डॉक्टर आणि दवाखाने बदलत रहातात, देशोदेशीचे वैद्य हकीम करत राहातात. पण अशी गोळी मिळत नाही. कारण तसा शोधच लागलेला नाही. पीसीओडी ही शरीराची उपजत सवय आहे, हा आयुष्यभराचा आजार आहे. तो ‘बरा’ होत नाही, फक्त आटोक्यात ठेवता येतो. लग्न होईपर्यंत आणि पुढेही मूल हवे असा निर्णय होईपर्यंत, ही गोळी चालू ठेवायला हवी. पण बहुतेकदा अशा गोळ्या परस्पर बंद केल्या जातात. कारण प्रत्येक बाईच्या शेजारी एक बाई राहात असते. ही ‘शेजारची बाई’ नावाची चीज फार महत्वाची ठरते. ती एकच वाक्य म्हणते; वाक्यसुद्धा नाही दोनच शब्द, ‘अग्गोबाईsss गोळ्याsss?’ मग पेशंटच्या आणि पेशंटमातेच्या काळजात कालवाकालव होते. त्यांना वाटते गोळ्याची आता ‘सवय लागेल’. त्या बंदच केलेल्या बऱ्या. खरे तर मुलीला अनियमित पाळीची ‘सवय’ असते म्हणून तर गोळ्या सुरू केलेल्या असतात. त्यामुळे त्या घेणे शहाणपणाचे.


गोळ्यांविना पण अनियमित पाळी चांगली की गोळ्या घेऊन नियमित पाळी चांगली? असा हा पेच आहे. आमचे उत्तर आहे गोळ्या घेऊन पण नियमित पाळी चांगली! कारण पाळी अनियमित आली की अनेक त्रास होतात. आतले अस्तर उगीचच अव्वाच्या सव्वा वाढते, ‘पीसीओडी’चे इतर त्रास वाढतात, इ. इ. 


पीसीओडीसाठी आयुष्यभर गरजेप्रमाणे गोळ्या घ्याव्या लागू शकतात. तुमच्या आयुष्याच्या कोणत्या टप्प्यावर तुम्ही आहात यावर औषध बदलत जाते. या आजाराचे स्वरूप नीट समजावून घ्यायला हवे. साधकबाधक विचार करून कोणते उपचार निवडायचे हे ठरवायला हवे. वास्तववादी अपेक्षा ठेवायला हव्यात. अन्यथा अपेक्षांच्या ओझ्याखाली डॉक्टर दबून जातो आणि फक्त उपेक्षाच वाट्याला आली असे पेशंटला वाटत राहाते.

- डाॅ. शंतनू अभ्यंकर, वाई
shantanusabhyankar@hotmail.com


Loading...

Recommended


Loading...